Muzeum mieści się w sześciu kamienicach, zrekonstruowanych po II wojnie światowej: Kamienicy Balcerowskiej z XV w., Kamienicy Orlemusowskiej z XV w. oraz czterech kamieniczkach od ul. Brzozowej, które zostały zbudowane na użytek muzeum w roku 1962. Celem i zadaniem Muzeum Literatury jest wszechstronne zainteresowanie się i otoczenie opieką spuścizn i pamiątek związanych z literaturą polską, jej twórcami, a także szeroko pojętym życiem literackim w Polsce. W zbiorach Muzeum znajdują się dwie karty autografu „Pana Tadeusza” zakupione w 1977 i 1984 roku oraz fragment archiwum filomatów, zawierające m.in. 55 grypsów więziennych filomatów, kilkadziesiąt listów Mickiewicza i listy filomatów na zesłaniu, manuskrypty, takie jak jedyny istniejący autograf "Grażyny", księgozbiory i przedmioty z gabinetów pisarzy, takich, jak Julian Tuwim, Leopold Staff, Maria Dąbrowska.
Stała ekspozycja "Adam Mickiewicz 1798 - 1855" jest wystawą biograficzną w Muzeum Literatury, ukazującą postać poety, jego środowisko i rodzinę, działalność polityczną i twórczość literacką. Prezentowanych jest ponad 500 eksponatów, pochodzących w ogromnej większości ze zbiorów ML. Są to m.in. rękopisy Mickiewicza, autograf "Grażyny", karta "Pana Tadeusza", fragmenty korespondencji i pierwodruki jego utworów. Są tu też pamiątki po Mickiewiczu: wśród nich kufer podróżny, obrazek z nowogródzkiego domu, meble z paryskiego gabinetu, fotografie i portrety rodzinne.
