Najstarsze muzeum diecezjalne w Polsce założone 25 października 1888 roku przez ówczesnego rektora tarnowskiego seminarium duchownego ks. Józefa Bąbę. Kompleks budynków Muzeum tworzą: dawna Akademiola, Dom Mikołajowski, Dom Mansjonariuszy oraz Scholasteria. Kamieniczki, obiegają od strony zachodniej Bazylikę Katedralną. Najważniejszy dział zbiorów stanowią zabytki sztuki cechowej - gotyckiej rzeźby i malarstwa z terenu Małopolski, reprezentujące tzw. szkołę krakowsko-sądecką. Drugi dział zbiorów obejmuje tkaniny kościelne (ornaty, kapy itp.) od czasów średniowiecza aż po wiek XIX. Tarnowskie Muzeum posiada także dział sztuki ludowej, gdzie na szczególną uwagę zasługują obrazy ludowe malowane na szkle, pochodzące z terenu Europy a także innych kontynentów. W roku 1988 z okazji Jubileuszu 100-lecia Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie zbiory Muzeum wzbogaciły się o kolejną kolekcję: dzieła sztuki z około r. 1900. Są to płótna kilku malarzy polskich, jak np. Jacek Malczewski, Vlastimil Hofman, Kazimierz Sichulski, Wojciech Weiss, a także zbiór porcelany i zegarów. Eksponaty te są darem tarnowskiej kolekcjonerki Olgi Majewskiej.
Pomieszczenia Muzeum Diecezjalnego: SCHOLASTERIA - galeria obrazów ludowych malowanych na szkle, dar Norberta Lippóczy'ego, ACADEMIOLA - galeria sztuki średniowiecznej - sala nr 1 i sala nr 2, DOM MIKOŁAJOWSKI - na parterze Domu Mikołajowskiego znajdują się sala nr 1, sień oraz Sztuka ludowa, DOM MANSJONARIUSZY - na parterze Domu Mansjonariuszy znajduje się Kolekcjonerski salon mieszczański, dar prof. Olgi Majewskiej.Piętro mieści Salę ornatów.
