Muzeum mieści się w dwóch sąsiednich ze sobą budynkach: przy ul. Gimnazjalnej 1 i przy ul. Chopina 12. Początki zbiorów o charakterze muzealnym sięgają w Raciborzu dwudziestych lat XIX w. i wiążą się ściśle z powstaniem w 1819 roku Gimnazjum Królewsko - Ewangelickiego. Obecnie muzeum posiada cztery działy merytoryczne tzw. działalności podstawowej: Archeologii, Etnografii, Historii, Sztuki i Rzemiosła Artystycznego. Zbiory Muzeum w Raciborzu szacuje się na około 30 tysięcy sztuk i zespołów zabytków z dziedziny: archeologii, historii, etnografii, sztuki i rzemiosła artystycznego. Najciekawsze z nich prezentowane są na wystawach. Odkrycia w kościele ss. dominikanek - wystawa odkryć archeologicznych, W Domu Ozyrysa - wystawa imitująca komorę grobową starożytnego Egiptu, Sztuka dawna - wystawa prezentuje rzeźbę i malarstwo po konserwacji od XV do XVIII wieku, Cyna śląska - ekspozycja naczyń z cyny śląskiej.
Rok obrzędowy nad Górną Odrą - wystawa przedstawia niektóre obrzędy doroczne, Dawne techniki dentystyczne - ekspozycja prezentuje przedmioty używane w stomatologii i technice dentystycznej, Śladami człowieka prahistorycznego - prezentowane zabytki pochodzą z okresu pradziejowego ze zbiorów Muzeum w Raciborzu, Racibórz w średniowieczu - eksponaty pochodzą z archeologicznych badań wykopaliskowych, prowadzonych w latach 1960-1966 na grodzisku, Cmentarzysko ciałopalne kultury łużyckiej w Samborowicach 1200 - 400 p.n.e - wystawa pokazuje ciałopalny obrządek pogrzebowy kultury łużyckiej na terenie powiatu raciborskiego.
