Muzeum powstało 1 stycznia 1959 roku. obejmuje swoją działalnością obszar całej Polski, w szczególności zaś gromadzi zabytki kultury wiejskiej z terenu Polski Północnej. Spośród ponad 55 tysięcy zebranych muzealiów wyróżnia się wielka ogólnopolska kolekcja dawnej i współczesnej ludowej sztuki sakralnej i dewocjonaliów, wycinanek (około 8700), malarstwa na szkle (Śląsk, Kaszuby, Podhale), ceramiki, tradycyjnej zabawki wiejskiej, zbiory folkloru muzycznego i słownego, duża kolekcja skrzyń wiannych i kufrów, oryginalne złotem wyszywane czepki kaszubskie, mycki warmińskie, czepce kujawskie i pałuckie, dywany dwuosnowowe, bogate zbiory kowalstwa, pożarnictwa, dawnych narzędzi rolniczych. Na zbiór malarstwa składają się obrazy na desce, blasze, płótnie, papierze. Wyróżnia się w nim szczególnie grupa obrazów pochodzących z warsztatów częstochowskich. Tajemnice codzienności... to jedna z najnowocześniejszych ekspozycji stałych w polskim muzealnictwie etnograficznym. Prezentuje życie codzienne ludzi zamieszkujących wsie i małe miasta regionów etnograficznych: Kujaw, ziemi chełmińskiej, Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, Pałuk, ziemi dobrzyńskiej i Krajny.
Na terenie Muzeum, w samym centrum miasta znajduje się ekspozycja typu skansenowskiego. Na niewielkim obszarze (1,7 ha), utrzymanym w charakterze parku prezentowane są różnorodne obiekty architektury wiejskiej: chałupy, zabudowania gospodarcze, remiza strażacka, kuźnia, wiatrak i młyn wodny oraz barka rybacka. Ogółem znajduje się tu 19 dużych obiektów architektury ludowej, które translokowane zostały z Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, Kujaw, ziemi chełmińskiej i dobrzyńskiej. Pochodzą głównie z XVIII i XIX wieku, w większości to oryginalne budynki – rozebrane, przeniesione, zakonserwowane i ponownie zmontowane na terenie Parku. Ich uzupełnienie stanowi mała architektura, reprezentowana przez 49 obiektów m.in. piwniczki-ziemianki, przybudówki, studnie, gołębnik, przykłady różnorodnych płotów i ogródków kwiatowych i warzywnych oraz przydrożne krzyże i przydomowe kapliczki. Wszystko to ma wpływ na wiejski charakter Parku i odtwarza klimat wsi z przełomu XIX/XX w.
