Muzeum w Szamotułach powstało w 1957 roku. Początkowo muzeum mieściło się w późnogotyckiej baszcie i miało charakter placówki regionalnej. Około 1976 roku rozpoczął się remont zamku, który zakończył się w 1989 roku. Budynek zamku przekazano muzeum w 1970 roku. W głównym budynku muzeum, dawnym zamku, prezentowane są wnętrza siedziby magnackiej. Wysokiej klasy meble, przedmioty dekoracyjne i codziennego użytku, bogate tkaniny, dywany, porcelana chińska i zachodnioeuropejska, zegary i rzeźby. W sieni drzewo genealogiczne Szamotulskich i Górków, a także tablica fundacyjna z 1518 roku. Na wystawie stałej prezentowane jest blisko 490 przedmiotów związanych ze sztuką cerkiewną, w tym około 200 ikon. W zamku organizowane są również wystawy czasowe, koncerty, wykłady, odczyty, uroczystości patriotyczne, uroczystości rocznicowe, spotkania poetyckie, które znajdują bardzo szeroki krąg odbiorców.
Szamotuły były własnością najznaczniejszych w Wielkopolsce rodów: Szamotulskich i Górków. Po raz pierwszy nazwa de Samotul pojawia się na dokumencie księcia Władysława Odonica z 23 kwietnia 1231 roku. Prawa miejskie uzyskały Szamotuły prawdopodobnie przed rokiem 1257 z nadania księcia Przemysława I. W 1450 roku Dobrogost i Piotr Szamotulscy, otrzymali od Kazimierz Jagiellończyka przywilej lokacji miasta na prawie niemieckim.
