Jedno z najstarszych (rok założenia: 1857) i największych muzeów archeologicznych w Polsce. Wystawy stałe, poświęcone są pradziejom Wielkopolski, początkom państwa polskiego, starożytnemu Egiptowi i archeologii Sudanu. Ogólna ilość muzealiów (na koniec 2004 r.): 46 735, inwentarze grobów i osad, skarby, znaleziska gromadne i luźne oraz pojedyncze przedmioty ze wszystkich epok pradziejowych począwszy od paleolitu do wczesnego średniowiecza; zespoły wykopaliskowe z czasów średniowiecznych i nowożytnych z Wielkopolski oraz zabytki archeologiczne z Egiptu i Sudanu. Najcenniejszym elementem ekspozycji archeologicznej Sudanu jest kolekcja 50 unikalnych obiektów z różnych stanowisk archeologicznych, przekazanych do Poznania jako długoterminowy depozyt przez Dyrekcję Muzeum Narodowego w Chartumie. Są to obiekty najwyższej klasy wystawienniczej i historycznej, które bez wątpliwości zasługują na miano arcydzieł starożytnej sztuki czy rzemiosła. Siedziba Muzeum - Pałac Górków został zbudowany w latach czterdziestych XVI wieku w drodze przebudowy kilku gotyckich kamienic. Do dziś zachował się wczesnorenesansowy portal z 1548 r. i wewnętrzny dziedziniec z kolumnowym krużgankiem oraz dwie sale na parterze. Architekt: nieznany.
Obelisk faraona Ramzesa II znalazł się w Muzeum jako wieloletni depozyt dzięki osobistej inicjatywie profesora Dietricha Wildunga, dyrektora berlińskiego Muzeum Egipskiego i Zbiorów Papirusów. Trzymetrowej wysokości granitowy monolit, noszący inskrypcje trzech władców XIX dynastii, jest obiektem wyjątkowym. Jest to jedyny faraoński obelisk w Polsce i jeden z niewielu w Europie. Poznań dołączył w ten sposób do Londynu, Paryża, Rzymu, Florencji, Istambułu i Monachium.
