Początki Muzeum sięgają 1909 roku. Obecnie Muzeum posiada ok. 90 ha ziemi, przy czym na 35 ha znajdują się: 1 stanowisko archeologiczne, 1 grób kurhanowy oraz 66 obiektów dużej i małej architektury, reprezentujących zróżnicowaną zabudowę wsi powstałą na przestrzeni XVIII - XX wieku na terenach Warmii, Mazur, Powiśla i Litwy. Wyposażenie budynków stanowią zebrane po 1945r. eksponaty pokazujące tradycyjne metody pracy i obrzędy na wsi w XIX i XX wieku. Najstarszy, występujący w chałupach Muzeum sposób gotowania posiłków pokazano na przykładzie czarnej kuchni. Zebrane w olsztyneckim Skansenie przykłady, poszczególnych typów wiatraków, dają świadectwo myśli technicznej, której tradycje sięgają średniowiecza. Zachowane jako eksponaty muzealne, pełnią rolę dydaktyczną. Za pomocą wiatraka wykorzystywano siłę wiatru do mielenia zboża, do nawadniania i melioracji pól.
