Muzeum zostało powołane w 1991 roku, zbiory gromadzone są od 1969 roku. Główne zainteresowania placówki skupiają się wokół kultury ludowej wszystkich grup narodowościowych i etnicznych zamieszkujących współcześnie i w przeszłości Polskę północno-wschodnią. Gromadzone są tu eksponaty z obszaru Mazur, jak również terenów macierzystych obecnych mieszkańców Krainy Pojezierzy. Pośród zbiorów Muzeum znajdują się przedmioty gospodarstwa domowego, tkaniny i stroje, plastyka obrzędowa, ceramika, rzeźba i malarstwo. Na szczególną uwagę zasługuje malarstwo Tymoteusza Muśki, rzeźby Stanisława Cierniaka, Aleksandra Słomińskiego, Jana Girwidza i Stanisława Reka oraz bogata kolekcja unikalnych pisanek, wycinanek i kwiatów z bibułki.
Muzeum prowadzi badania i studia archeologiczne oraz historyczne, posiadając w swoich zbiorach liczne zabytki z różnych epok pradziejowych i historycznych.
